.     .     .
۱۳۹۶/۰۴/۱۸

معرفی بخش زبرخان

آشنایی اجمالی با منطقه زبرخان
 

موقعیت جغرافیایی بخش زبرخان
بخش زبرخان بین 25 درجه و 52 دقیقه شمالی و نیز 58 درجه و 52 دقیقه تا 59 درجه و 18 دقیقه طول شرقی قرار دارد.
این بخش  یکی از بخشهای شهرستان نیشابور می باشد که در دامنه جنوبی رشته کوههای بینالود واقع شده است ، این بخش از شمال به بخش طرقبه مشهد ، از شرق به بخش احمدآباد مشهد و از جنوب به بخش کدکن تربت حیدریه و از غرب به بخشهای مرکزی و میان جلگه نیشابور محدود می شود.
این بخش با وسعتی حدود 1102 کیلومتر مربع و با مرکزیت شهر قدمگاه حدود 9 درصد از مساحت شهرستان نیشابور را به خود اختصاص داده است. قرار گرفتن این بخش در دشت حاصلخیز پایکوهی بینالود و نزدیکی به دومین شهر پرجمعیت کشور یعنی مشهد مقدس و عبور راه مواصلاتی و راه آهن سراسری تهران - مشهد از داخل این منطقه ، موقعیت جغرافیایی و استراتژیکی ممتازی را برای این بخش بوجود آورده است که از این نظر می توان دورنمای توسعه آن را روشن دید.


آب وهوا
    بخش زبرخان بر اساس طبقه بندی دمارتن ، اقلیم شناس معروف ، در منطقه آب و هوایی نیمه خشک قرار گرفته است که آب و هوای آن در نواحی کوهستانی معتدل و در نواحی پست به تدریج بر میزان دما افزوده و از میزان بارندگی کاسته می شود. متوسط درجه حرارت سالیانه در این منطقه    9/12 و میزان بارندگی طی دوره های آماری (1345-75) حدود 235 میلی متر براورده شده است.
   باد غالب در این منطقه ، باد دیزباد می باشد که از بادهای محلی استان خراسان به شمار می رود. این باد به جهت شرقی و غربی این بخش را در فصل تابستان و پاییز تحت تاثیر قرار می دهد و سرعت متوسط آن به 30 تا 40 کیلومتر در ساعت می رسد و می توان با انجام سرمایه گذاری در زمینه ایجاد نیروگاههای بادی در مکانهای مناسب از این انرژی دائمی در جهت توسعه اقتصادی ، اجتماعی منطقه استفاده بهینه به عمل آورد.


 منابع آب
   منطقه زبرخان به دلیل قرار گرفتن در منطقه پایکوهی بینالود از نظر منابع آبهای سطحی و زیرزمینی تقریبا غنی است و از مهمترین رودخانه جاری در این منطقه می توان به رودخانه خرو ، درود ، گرینه دیزباد ،و کالشور اشاره نمود که در این زمینه امکان توسعه بهره برداری از این رودخانه ها با انجام طرحهای آبخیزداری و احداث سد وجود دارد و از این طریق می توان با ذخیره آبهای سطحی موجب تغذیه سفره های زیرزمینی گردید و در توسعه و گسترش کشاورزی و صنعت در این منطقه کمک شایانی نمود. 


ویژگی های اقتصادی زبرخان
کشاورزی و دامپروری
   بخش زبرخان بدلیل قرار گیری در منطقه پایکوهی رشته کوههای بینالود و برخورداری از اقلیم معتدل کوهستانی ، شرایط مناسبی را برای فعالیت های کشاورزی اقتصادی منطقه بوده است و اساس معیشیت و نظام تولیدی در این بخش بیشتر بر فعالیت های زراعی و دامی استوار است. حدود 38 هزار هکتار (37%) از اراضی این منطقه جهت فعالیت های کشاورزی از حاصلخیز خوبی برخوردار می باشند. از مهمترین محصولات کشاورزی منطقه می توان به گندم ، جو ، چغندر قند ، پنبه و محصولات باغی از قبیل انگور ، آلو ، گردو ، گیلاس ،و سیب درختی اشاره کرد.
   دامپروری نیز به دلایل شرایط مساعد اقلیمی ، بارندگی مناسب و تنوع پوشش گیاهی از اهمیت خاصی برخوردار می باشد که از قطب های مهم دامپروری در سطح شهرستان نیشابور و استان خراسان به شمار می رود.
صنایع دستی
   صنعت تولید قالی دستی رایج ترین فعالیت دستی در منطقه به شمار می رود به طوریکه به عنوان مثال بزرگترین فرش دستباف جهان به مساحت 4342 متر جهت مسجدی در مسقط ، پایتخت کشور عمان و به وزن حدود 22 تن و اشتغال زایی حدود 650 نفر بافنده زن روستایی در مدت 2 سال شاهدی گویا بر پتانسیل و قابلیت بالای منطقه از نظر رواج و توسعه صنایع دستی می باشد که از اثرات اقتصادی آن می توان به حدود 5 میلیون دلار درآمد ارزی برای کشور اشاره نمود.
صنایع کارخانه ای
   بطور کلی بخش زبرخان به دلیل برخورداری از موقعیت ممتاز جغرافیایی و طبیعی از قبیل :
1-    نزدیکی به بازار مصرف دومین شر پرجمعیت کشور(مشهد)
2-    سهولت دسترسی به راههای ارتباطی به دلیل عبور راه ترانزیتی تهران – نیشابور – مشهد از داخل منطقه
3-    شرایط آب و هوایی مناسب به دلیل واقع شدن در دامنه رشت کوههای بینالود.
4-    وجود منابع غنی آبهای سطحی و زیرزمینی جهت استفاده صنایع
 5-   تنوع محصولات زراعی ، باغی و دامی
6-    بالا بودن سطح آموزش و سواد در منطقه جهت کمک به رشد صنعتی
7-    برخورداری از زمین مناسب جهت استقرار صنایع
8-    برخورداری از نیروی کار ارزان و موارد متعدد دیگر
   در دو دهه اخیر مورد اقبال و توجه سیاست گذاران و برنامه ریزان توسعه صنعتی استان خراسان قرار گرفت و با احداث و توسعه شهرک صنعتی شهرستان نیشابور در این منطقه و تعداد زیادی از صنایع پراکنده ، بخش زبرخان چهره صنعتی به خود گرفته است


جمعیت و مساکن
   بخش زبرخان دارای سه شهر به نامهای قدمگاه ، درود و خروین می باشد و همچنین دارای سه دهستان به نام دهستان اردوغش ، اسحاق آباد و زبرخان که در مجموع شامل 109 آبادی دارای سکنه می باشد. جمعیت این بخش مطابق سرشماری سال 1395 هجری شمسی 56,635 نفر می باشد که 22,262 نفر در مناطق شهری و 34373 نفر در مناطق روستایی ساکن می باشد.


شهر قدمگاه رضوی



   شهر قدمگاه مرکز بخش زبرخان می باشد که در فاصله 24 کیلومتری شرق نیشابور و در دامنه جنوبی ارتفاعات بینالود قرار دارد. جمعیت شهر 3010 نفر می باشد که اکثرا سادات می باشند . این شهر از نظر سابقه فرهنگی و تاریخی دارای قدمت دیرینه ای است و همانگونه که از نام آن پیداست به معنای مکانی است که قدم مبارکی بر آن نهاده شده است.
 و با توجه به مدارک وکتب تاریخی زمانی که حضرت امام علی بن موسی الرضا (ع) در سفر تاریخی خود ( از مدینه به مرو ) از مسیر نیشابور به سمت طوس حرکت نمودند ، در روستایی که در آن زمان به نام های اسپرس ، سرخک ، علی باب ، قریه الحمراء نامیده می شد ، توقفی داشته اند و از آن زمان نام این محل به قدمگاه تغییر یافت که وجه تسمیه آن وجود سنگی است که اثر دوپای انسان که منسوب به حضرت امام رضا (ع) می باشد ، بر آن نقش بسته است در داخل صحن بقعه چشمه آب گوارایی وجود دارد که بنا به روایات به هنگام توقف امام و به وقت نماز حضرت از آب این چشمه وضو گرفته اند ، این چشمه از آن زمان به نام چشمه حضرت معروف است که زائرین آب چشمه را از کرامات آن حضرت می دانند و علاوه بر شرب ، بنا به اعتقاد جهت ترک بلا و امراض مورد استفاده قرار می گیرد.
   ساخت بقعه قدمگاه در زمان شاه عباس صفوی آغاز و در دوره شاه سلیمان صفوی کامل شده است . از جمله آثار دیگر شهر قدمگاه می توان به کاروانسرای قدیمی دوره شاه عباس صفوی و قلعه قدیمی شهر و حمام دوره قاجاریه و باقیمانده قلعه اصلی که بعضی از یرجهای دور حصار آن هنوز باقی مانده ، اشاره کرد که از نظر گردشگری حائز اهمیت می باشند.


  شهر درود

   شهر ییلاقی دررود در جنوب شرقی رشته کوههای بینالود و در فاصله 30 کیلومتری شرق نیشابور به طرف مشهد واقع گردیده است. وجه تسمیه این شهر « ده رود » بوده
 که شاید به علت جاری بودن چشمه سارهای متعدد که از دامنه جبال بینالود  به طرف این شهر سرازیر شده به آن نسبت داده شده است و نیز به معنی محلی است که در داخل یا کنار و یا فراخنای رودخانه قرار گرفته است.
   جمعیت این شهر ییلاقی کوهستانی 5717 نفر می باشد. اطراف این شهر را ارتفاعات سرسبز بینالود پوشانده است که این رشته کوهها از نظر باغداری و دامداری برای منطقه حائز اهمیت است. این شهر دارای آب و هوای معتدل کوهستانی می باشد و به سبب همین اعتدال هوا و آب فراوان یکی از مناطق مساعد برای پرورش درختان میوه چون آلو ، سیب سرخ ، گردو ، انگور و گیلاس می باشد.
   اگر چه گذشته تاریخی درود به درستی روشن نیست ، ولی آثار و بقایای موجود از قبیل رباطها ، امام زاده ها ی سنگی گذشته های مربوط به 1000 سال قبل ، درختان چنار کهن سال با سن حدود 700 سال بقایای محله پرجمعیتی بنام خانقاه ، همه نشان از قدمت تاریخی این شهر ییلاقی و زیبای کوهستان دارد. از جاذبه های گردشگری درود می توان به آبشار زیبای آن ، مهمانسرای درود ، رودخانه درود و جاده کوهستانی درود –جاغرق و منطقه سرسبز و مصفای همت آباد و سد خاکی آن اشاره کرد.


شهر خرو